Annonse
Ei berekraftig energiforsyning til Longyearbyen kan vere ein testarena for fornybare løysingar i Arktis, relevant for andre samfunn og eit eksempel til etterfølging, skriver artikkelforfatterne. Foto: Colourbox / Mariusz Prusaczyk

Frå kol til fornybar energi på Svalbard?

Få stadar skjer klimaendringane raskare enn på Svalbard, men det er energiforsynt av Noregs einaste kolkraftverk. Det er allereie vedtatt at eit nytt energisystem skal byggjast, men ein konkret plan er framleis ikkje på plass. Forsking presentert på Arctic Frontiers 2020 vitnar om at fornybar energi kan vere framtidas løysing.

Longyearbyen får i dag elektrisitet og varme frå Noregs einaste kolkraftverk. Med tanke på utslepp av drivhusgassar, er kol det verste fossile brenselet.

I ein artikkel nyleg publisert i det internasjonale vitskaplege tidsskriftet Applied Energy, har me rapportert forsking på korleis Longyearbyen kan omstille seg til eit lågkarbonsamfunn. Ved å nytte ein detaljert energimodell, finn me at eit system basert på fornybar energi med vind og sol som både komplementære og kritiske bidragsytarar kan forsyne Longyearbyen. Det høyrest kanskje motstridande ut, men solceller fungerer godt i Arktiske strøk. Solcellene er meir effektive når det er kaldt, og når det er midnattssol om sommaren produserer dei gjennom heile døgnet.

Utfordringa med solenergi er mangelen på sol i vintermånadane. På Svalbard varar mørketida heilt frå oktober til mars. Heldigvis oppfører vind seg motsett i forhold til sol. Vindressursen er vanlegvis høgare om vinteren, medan den er svakare om sommaren. Dette gjer at vind og sol kan passe særs godt saman. Men framleis vil ein ha lengre periodar utan vind også om vinteren. I eit tøft Arktisk klima, der temperaturar ofte kryp under -20 grader, er ikkje straumbrot noko alternativ.

Det skal difor mykje til å basere energiforsyninga på Longyearbyen berre på vind og sol. I vår studie finn me at eit isolert fornybart energisystem kan byggjast i Longyearbyen. Men eit slikt system ville ha krevd store mengder infrastruktur og ville ført til høge kostnadar. Store mengder energilagring ville ha vore naudsynt for å sikre ei stabil og trygg energiforsyning. Dette ville ha omfatta både batteri samt produksjon av hydrogen frå elektrisitet, lagring i lengre periodar, og så omdanning til elektrisitet og varme i periodar der ein ikkje har sol og vind. Fleire vindturbinar og solcellepanel hadde vore nødvendig for å produsere den ekstra straumen, i tillegg til at det er fleire tap i hydrogenverdikjeda.

Ei meir realistisk løysing er å supplere den lokale vind- og solenergien med importert hydrogen frå fastlandet. Om dette hydrogenet vert produsert frå fornybar norsk kraft, kan det framleis betraktast som 100 % fornybart. Ei slik løysing vil redusere infrastrukturbehovet på Svalbard, og redusere kostnadane med om lag ein faktor tre i forhold til eit isolert system. I tillegg, viss ein tillèt at ein liten del av energiforsyninga kjem frå fossile brensel, kan dette redusere kostnadane ytterlegare, auke robustheita og pålitelegheita til systemet, samstundes som det  gjev betydelege utsleppsreduksjonar i forhold til dagens situasjon.

Sjølv om vår studie hovudsakleg er fokusert på energiforsyninga, er det mykje som kan gjerast òg på forbruksida. Energieffektivisering er avgjerande for ei vellykka omstilling av Arktiske energisystem. I Longyearbyen er potensialet for energisparing enormt, spesielt for oppvarming. For det første betalar innbyggjarane for oppvarming per kvadratmeter og ikkje for faktisk energibruk. Dette gir ingen insentiv for å redusere energiforbruket. For det andre er svært mykje av bygningsmassen i Longyearbyen gamal og ikkje særleg energieffektiv. Reguleringar og forskrifter burde såleis fokusere på å betre energieffektivisering og å redusere energiforbruket.

Også meir kan gjerast. Det fins om lag like mange snøscooterar som folk, og om lag 1500 bilar i Longyearbyen. Turisme vil sannsynlegvis føre til auka bruk av turistskip og besøk frå større cruise-skip. Dette set berekraftig turisme på agendaen. Snøscooterar, bilar og turistskip drive av hydrogen eller batteri kan vere attraktive løysingar der ein kan utnytte synergiar med resten av energisystemet.

Ny infrastruktur som vindturbinar reduserer utslepp, men kan forstyrre det allereie pressa arktiske økosystemet. Miljøkonsekvensar bør difor grundig vurderast og minimerast før ei ny energiforsyning vert bygd.

Ei berekraftig energiforsyning til Longyearbyen kan vere ein testarena for fornybare løysingar i Arktis, relevant for andre samfunn og eit eksempel til etterfølging.

Klimaendringane er ekstra synlege i Arktis. Arktiske område varmast opp dobbelt så fort som resten av verda, med alvorlege konsekvensar for eit av dei skjøraste områda på jorda. I desember 2019 passerte Svalbard 109 månadar på rad med temperaturar over normalen. Longyearbyen er ein populær turistdestinasjon for å oppleve den ville Arktiske naturen, for å sjå nordlyset, og om du er heldig, få auge på isbjørnen. I framtida kan det bli mogeleg å oppleve alt dette og bu i Longyearbyen utan samstundes å bidra til klimaskadelege utslepp. Og, viss eit fornybart energisystem fungerer i Arktis, fungerer det over alt.

Lik Nordnorsk Debatt på Facebook

Annonse
Her er du velkommen til å debattere saken videre. Men tenk gjennom hvordan du vil framstå og hvilke uttrykk du bruker. En liten huskeregel: Ikke skriv noe som du ikke kunne ha ropt ut på torget med mange tilhørere. Du må bruke fullt navn - falske profiler blir utestengt. Hold deg til saken, vis respekt og stor raushet overfor andre. Trakassering, trusler og hatske meldinger slettes.

Med vennlig hilsen Guttorm Pedersen, debattredigerer

Annonse